چهارشنبه ۱۱ شهريور ۱۳۸۸ ساعت ۱۵:۳۹

در يك روند تاريخي اولين جهش اكتشافات جديد كه كشورهاي عضو اوپك را از دوره اوليه توليد نفت توسط امتيازات خارج مي نمايد دهه 60 ميلادي است كه اكتشاف ميادين بزرگ در اين كشورها خصوصا" عربستان، اردن، ايران، عراق، كويت و امارات اتفاق مي افتد. اعداد ذخاير اعلام شده در اين دوره عموما" مبتني بر واقعيت هاي فني و آنهم با ارزيابي هاي محافظه كارانه معمول اين صنعت بوده كه بسيار قابل اتكا مي باشند.
مقطع دوم افزايش ذخاير در دهه 80 ميلادي و پس از سقوط قيمت هاي نفت رخ مي دهد كه بعلت همين كاهش قيمت ها سيستم سهميه بندي اوپك كه رابطه مستقيم با ميزان ذخاير هر كشور دارد بطور جدي تر مطرح و پياده مي شود. در اين دوره است كه هم جنگ ايران و عراق در جريان بوده و رقابت هاي سياسي اين دو كشور در درون اوپك نيز دنبال و هر يك تلاش مي نمايد تا سهم بيشتري از توليد را به خود اختصاص دهد و هم بدليل اهميت بزرگي ذخاير در تعيين ميزان سهميه ها، هر يك از اعضا سعي در بزرگنمايي ذخاير خود را دارند. لذا شاهد جهش عظيم ذخاير بيشتر با اهداف فوق هستيم. در اين دوره است كه ذخاير عراق ناگهان از حدود 40 به 60 و سپس از 60 به 100 ميليارد بشكه افزايش يافته و خواهان سهميه اي معادل ايران مي گردد (تا قبل از آن سهميه عراق نصف ايران بود). ذخاير ايران نيز طي يك بازنگري به حدود 93 ميليارد بشكه افزايش و عربستان كه ذخايرش در حد 170 ميليارد بشكه بود نيز به 270 ميليارد بشكه افزايش مي دهد.
عراق و ايران مجددا" در اوايل دهه هاي 90 و 2000 ميلادي ذخايرشان را به ترتيب به 120 و 137 ميليارد بشكه افزايش مي دهند.
مسلما" بخشي از اين افزايش ذخاير لااقل در كشوري مثل عراق ناشي از ملاحظات سياسي فوق است ولي نمي توان اين واقعيت را نيز از نظر دور داشت كه بخش ديگر آن مي تواند ناشي از اقدامات بعدي، يعني اكتشافات جديد بوقوع پيوسته باشد، نظير اكتشافات بزرگ در ايران مثل ميادين دارخوين، آزادگان، يادآوران و همچنين ميدان عظيم پارس جنوبي كه ميلياردها بشكه ميعانات را به ذخاير نفتي كشور افزوده و نظاير آن در ساير كشورها. اين امر با اقدام ديگري نيز تكميل گرديده كه عبارت است از بازنگري و ارزيابي مجدد چندين باره تمامي ميادين كه صحت اعداد اعلامي جديد ذخاير را تقويت مي نمايد. قوت و ضعف اقدامات اكتشافي و ارزيابي مجدد در كشورهاي مختلف متفاوت بوده بطوريكه اگر اين اقدامات را در ايران خيلي جدي تلقي و ارزيابي نماييم ولي مسلما" نمي توان مطمئن بود كه تمامي اين اتفاقات يعني اكتشافات جديد و ارزيابي هاي مجدد دركشور ديگري مثل عراق كه طي سه دهه گذشته همواره درگير جنگ و گرفتاري هاي پس از اشغال بوده است و يا بقيه كشورهاي عضو نيز با موفقيت صورت گرفته و اين افزايش ها نه به لحاظ ملاحظات سياسي كه صرفا" ناشي از اكتشافات جديد و يا ارزيابي هاي مجدد ميادين آن كشورها بوده است.
ونزوئلا:
ونزوئلا آنچنان كه در گزارش هاي بين المللي آمده سه مرحله جهش را نظير عراق شاهد بوده است. اولين جهش در نيمه دهه 80 ميلادي و پرش 94 درصدي و رسيدن به ذخيره حدود 55 ميليارد بشكه و جهش دوم در نيمه دهه 90 ميلادي و رسيدن به حدود 66 ميليارد مي باشد. از آن پس تا اوايل قرن حاضر اين كشور روند آرام افزايشي را تا رسيدن به حدود 94 ميليارد بشكه ذخيره دنبال نموده است.
سومين و بزرگترين جهش را در سال 2008 ميلادي شاهد هستيم كه ناگهان اين رقم به بيش از 170 ميليارد بشكه افزايش مي يابد. واقعيت اين است كه در ونزوئلا هيچگونه گزارشي از كشف جديد ميدان و يا مياديني بزرگ و خيلي بزرگ وجود ندارد كه توجيه گر اين افزايش ناگهاني 80 درصدي باشد. عملكرد ميادين موجود، گر چه مي تواند بهتر از ارزيابي هاي اوليه بوده و شرايط آن كشور را بهبود بخشيده باشد ولي لازمه رسيدن به چنين نتايجي اولا" ارزيابي مجدد كليه ميادين مي باشد كه چنين گزارشي نيز منتشر نگرديده و ثانيا" امكان افزايش 80 درصدي آنهم بطور ناگهاني و در شرايط عادي بسيار بعيد بنظر مي رسد. حال چگونه اين اتفاق افتاده بطوريكه ذخاير جديد اعلام شده مورد قبول دبيرخانه اوپك نيز قرار گرفته است؟

بيشترين ذخاير ونزوئلا شامل نفت سنگين ولي متعارف و نيز نفت هاي فوق سنگين، Sand Oil و Shale Oil مي باشد كه در بين نفت هاي غير متعارف طبقه بندي مي شوند. ذخاير نفت سنگين ولي متعارف ونزوئلا (API بالاي 14) همواره جزء ذخاير آن كشور محسوب و از قبل نيز در محاسبات دبيرخانه اوپك منظور گرديده است، ولي اساسا" عرف اوپك اين نبوده كه ذخاير نفت هاي غير متعارف يا فوق سنگين با API زير 10 و يا Sand Oil و يا Shale Oil را در ذخاير كشورها منظور نمايد. آنچه مسلم است با افزايش قيمت هاي نفت و اقتصادي شدن اجراي طرحهايي از نوع Cerro Negro ، Petrozuata، Sincor و Hamaca كه همگي توسعه ميادين نفت فوق سنگين با API حدود 8 مي باشند موجب گرديده تا ونزوئلا اين حق را براي خود قايل شود كه در شرايط فعلي بازار و قيمت هاي بالا و با توجه به اين واقعيت كه قيمت ها ديگر به سطوح قبل از افزايش (30-20 دلار در هر بشكه) باز نخواهد گشت، اين ذخاير را جزء ذخاير قابل استحصال و در زمره ذخاير متعارف خود منظور و به اوپك گزارش نمايد. لذا تنها اين افزايش را مي توان ناشي از تحول بازار نفت و اقتصادي شدن بهره برداري از بخشي از ذخاير فوق سنگين آن كشور دانست و نه اكتشافات جديد. بهر حال آنچه مسلم است اوپك اين واقعيت را پذيرفته و اينك ونزوئلا قدرت دوم اوپك به لحاظ ذخاير پس از عربستان سعودي قرار گرفته است. پيش بيني مي نمايد كه در صورت افزايش بيشتر قيمت ها و رسيدن آنها به سطح بيش از 150 دلار، ونزوئلا پتانسيل تبديل شدن به قدرت اول اوپك را نيز دارا خواهد بود و در آنصورت بايستي انتظار داشت كه كانادا هم با داشتن هزاران ميليارد بشكه نفت غير متعارف قدرت اول جهان به لحاظ ذخاير گردد.
افزايش ذخاير ونزوئلا، تهديد يا فرصت؟
مسلما" اعلام اين افزايش ذخاير صرفا" با هدف سياسي يا براي مصارف داخلي به منظور نشان دادن موفقيت دولت حاكم انجام نشده بلكه با توجه به پروژه هايي كه اجرا شده و يا در دست اجرا است مشخص مي گردد كه فضاي كار متناسب با افزايش قيمت نفت دچار تغيير اساسي گرديده و در نتيجه مي توان انتظار داشت كه در آينده اي نه چندان دور اين اعلام و افزايش ذخاير مقدمه اي بر سرعت بخشيدن به توسعه منابع نفت آن كشور و سرمايه گذاري هاي گسترده در اين بخش باشد. بنابراين از نگاه يك پيمانكار نفتي اين تحول بيشتر يك فرصت به حساب مي آيد تا تهديد كه بايستي با توجه به مجموع پارامترهاي توجيه فني و اقتصادي از اين فرصت بهره برداري لازم بعمل آورد.
بررسي لوازم توسعه نفت فوق سنگين در ونزوئلا:
پروسس توسعه نفت سنگين و تبديل آن به نفتهاي قابل قبول بازار چه بنام نفت مصنوعي و چه نفت با API بالاتر از 20 نياز به نه تنها سرمايه گذاري در بخش اكتشاف و توليد و به عبارتي بالادستي كه خود نيز داراي تكنولوژي متفاوتي از نفت هاي متعارف و به مراتب پيچيده تر و گران تر است دارد بلكه روان و سبك سازي نفت توليدي نيز احتياج به تاسيسات گسترده فراورش، سبك سازي، گوگرد و فلزات زدايي دارد كه حجم سرمايه گذاري را تا چندين برابر افزايش مي دهد. بعبارتي ديگر اگر فرض كنيم كه براي ايجاد ظرفيت يك بشكه نفت متعارف به 15000 دلار سرمايه گذاري نياز است، اين عدد براي نفت هاي غير متعارف ممكن است تا سطح 50-40 هزار دلار افزايش يابد. لذا: اولين لازمه اين توسعه سرمايه گذاري هاي عظيم براي بشكه هاي نه چندان زياد است.حال سئوال اين است كه اين حجم سرمايه از كجا تامين؟ چه كسي حاضر است اين سرمايه گذاري ها را انجام دهد؟ و تحت چه شرايطي؟
شركت هاي بزرگ نفتي تا سطح 600 هزار بشكه خود را درگير اين پروژه ها در ونزوئلا نموده و چهار پروژه را با مشاركت با شركت نفت آن كشور و نيز با يكديگر در دست اجرا دارند. ولي نظر به وجود پتانسيلهاي دست نخورده اي از ميادين نفت متعارف در كشورهاي ديگر، مي توان نتيجه گرفت كه وجود چنين رقيبي مانع جدي از گسترش سرمايه گذاري آنها در ونزوئلا مي گردد. به اين محدوديت بايستي تغيير فرمول قراردادي در ونزوئلا را نيز افزود كه جاذبه هاي موجود در آن بخش را بشدت كاهش داده است. لذا بايستي تحقق اين توسعه را تنها در گرو سرمايه گذاري هاي خود آن كشور دانست و نه سرمايه هاي گسترده خارجي، گر چه شركت هاي نفتي اصولا" و بر اساس عرف اين صنعت براي تدوام حضور و حفظ موقعيت هاي احتمالي آتي و خالي نكردن ميدان حضوري نه چندان گسترده را تداوم خواهند بخشيد.
حال در چنين شرايطي چه جايگاهي براي شركت هاي ايراني متصور است؟
اين ميادين مسلما" نه با مقياسي كه اعلام شده بلكه تنها متناسب با قدرت مالي داخلي ونزوئلا با كمي هم سرمايه گذاري خارجي توسعه خواهند يافت و براي هر ميدان سرمايه اي و تاسيساتي به ارزش حدود سه برابر ميادين متعارف هزينه خواهد شد. ونزوئلا مسلما" اولويت را به شركت هايي كه علاوه بر خدمات فني حاضر به سرمايه گذاري نيز مي باشند، خواهد داد ولي ديري نخواهد گذشت كه از شركت هاي پيمانكاري با استفاده از سرمايه داخلي آن كشور براي اين مهم دعوت خواهد نمود. لذا دو فرصت زير براي شركتهاي ايراني به وجود خواهد آمد:
1. بعنوان پيمانكار EPC با شركت هاي سرمايه گذار و Operator وارد فعاليت شود.
2. خود بعنوان Operator در مناقصه هاي آن كشور جهت توسعه بيشتر ميادين اقدام نمايد.
آنچه مي تواند اولويت داشته باشد حالت اول است تا زمينه براي حالت دوم فراهم شود. لذا براي بهره برداري از اين امكان لازم است حضوري منطقي در آن كشور جهت برقراري ارتباط با شركت هاي Operator و خصوصا" شركت نفت ونزوئلا را تدارك ديد و همزمان بايستي از امكان فضاي سياسي مناسب بوجود آمده با آن كشور حداكثر استفاده را نمود.

کد مطلب : 87145

تحریم نفت ایران:ازرویا تا واقعیت

ادیا-محمدآزاد: روند پرونده هسته ای ایران با چند خبر در دو هفته گذشته، از حالت یکنواخت به در آمد. اول ...